Milli Mücadele ve Cumhuriyet Devrimleri Kronolojisi

Mustafa Kemal'in Selanik'te Doğumu

Mustafa Kemal, Osmanlı İmparatorluğu'nun Rumeli'deki en kozmopolit ve aydınlanmacı kenti Selanik'te, Koca Kasım Paşa Mahallesi'ndeki pembe evde dünyaya geldi. Babası gümrük memuru ve kereste tüccarı Ali Rıza Efendi, annesi Zübeyde Hanım'dır.

“Çocukluğuma dair ilk hatırladığım şey, mektebe gitmek meselesine aittir. Annem mahalle mektebine gitmemi istiyordu, babam ise yeni usul eğitim veren Şemsi Efendi Mektebi'ne gitmemi arzu ediyordu.”

Selanik Askeri Rüştiyesi ve 'Kemal' Adının Verilişi

Selanik Askeri Rüştiyesi'nde matematik öğretmeni Yüzbaşı Mustafa Bey, genç öğrencisinin üstün zekası ve olgunluğu karşısında 'Senin adın da Mustafa, benim adım da... Bu böyle olmaz. Arada bir fark olmalı, senin adına bir de Kemal ilave edelim' diyerek ona 'Kemal' (olgunluk, yetkinlik) adını verdi.

Harp Akademisi'nden Kurmay Yüzbaşı Olarak Mezuniyet

İstanbul Harp Akademisi'ni dönem beşincisi (Kurmay Yüzbaşı) olarak tamamladı. İstibdat yönetimine karşı muhalif fikir kulüpleri ve gizli gazete faaliyetleri nedeniyle kısa süreli tutukluluğun ardından ilk kıta görevi için Suriye'deki 5. Ordu emrine (Şam) tayin edildi.

Şam'da Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'nin Kuruluşu

Şam'da arkadaşları Mustafa Cantekin ve Lütfi Müfit Beylerle birlikte Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'ni kurdu. Cemiyetin gizli şubesini açmak üzere gizlice Beyrut üzerinden Selanik'e geçti ve hürriyet mücadelesinin ilk örgütlü temelini attı.

31 Mart Vakası ve Hareket Ordusu Kurmay Başkanlığı

Meşrutiyet rejimine ve anayasal düzene karşı İstanbul'da patlak veren gerici 31 Mart ayaklanmasını bastırmak üzere Selanik'ten yola çıkan Hareket Ordusu'nun Kurmay Başkanlığını yaptı. Ordunun adını bizzat kendisi koydu ve tarihi harekat bildirisini kaleme aldı.

Trablusgarp Savaşı: Tobruk ve Derne Zaferleri

İtalyan emperyalizminin Libya'yı işgaline karşı gazeteci 'Şerif Bey' takma adıyla Mısır üzerinden gizlice Trablusgarp'a geçti. Yerli Bedevi kabileleri teşkilatlandırarak Derne ve Tobruk'ta modern İtalyan ordusuna karşı tarihin ilk örgütlü gerilla direniş zaferlerini kazandı.

Çanakkale Kara Savaşları: Arıburnu ve Conkbayırı Direnişi

19. Tümen Komutanı Yarbay Mustafa Kemal, İtilaf Devletleri'nin Arıburnu çıkarmasını kendi inisiyatifiyle karşıladı. 57. Alay'a verdiği emirle dünya harp tarihine geçen Conkbayırı savunmasını kurdu ve düşmanın tepeyi aşmasını engelledi.

“Ben size taarruzu emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum! Biz ölünceye kadar geçecek zaman zarfında yerimize başka kuvvetler ve komutanlar gelecektir.”

Anafartalar Zaferi ve 'Anafartalar Kahramanı' Unvanı

Anafartalar Grup Komutanlığı'na atanan Albay Mustafa Kemal, 10 Ağustos sabahı kırbacını havaya kaldırarak başlattığı süngü hücumuyla İngiliz hatlarını süpürdü. Göğsündeki cep saatine isabet eden şarapnel parçası hayatını kurtardı; adı tüm yurtta 'İstanbul'u Kurtaran Komutan' olarak yayıldı.

Kafkas Cephesi: Muş ve Bitlis'in Rus İşgalinden Kurtarılışı

1 Nisan 1916'da generalliğe (Mirliva/Paşa) terfi etti. 16. Kolordu Komutanı olarak Doğu Anadolu'da dağılmış birlikleri toparlayarak Rus Çarlığı ordularına karşı taarruz başlattı; Muş ve Bitlis vilayetlerini düşman işgalinden kurtardı.

İşgal Donanması ve Tarihi Kehanet: 'Geldikleri Gibi Giderler!'

30 Ekim 1918 Mondros Mütarekesi sonrası Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı lağvedildi. Adana'dan trenle İstanbul Haydarpaşa Garı'na gelen Mustafa Kemal Paşa, Kartal istimbotunda Boğaz'a demirleyen 55 parçalık İtilaf donanmasını görünce yaveri Cevat Abbas'a Türk milletinin kurtuluş andını fısıldadı.

“Geldikleri gibi giderler!”

Samsun'a Ayak Basış: Türk İstiklal Harbi'nin Fiili Başlangıcı

Mustafa Kemal Paşa, geniş yetkilerle donatılmış 9. Ordu Kıtaları Müfettişi sıfatıyla 16 Mayıs'ta Galata Rıhtımı'ndan bindiği Bandırma Vapuru ile Samsun Tütün İskelesi'ne ayak bastı. İngiliz kontrolündeki kentte milli direnişin fitilini ateşledi.

“1919 yılı Mayısının 19'uncu günü Samsun'a çıktım. Ülkenin genel durumu ve görünüşü şöyledir: Osmanlı Devleti'nin dahil bulunduğu grup, I. Dünya Harbi'nde yenilmiş, Osmanlı ordusu her tarafta zedelenmiş, şartları ağır bir mütareke imzalanmış...”

Havza Genelgesi: İlk Kitlesel Direniş ve Miting Çağrısı

Samsun'dan Havza'ya geçen Mustafa Kemal Paşa, mülki ve askeri amirlere gönderdiği genelgeyle İzmir'in ve vatan topraklarının işgalinin derhal telgraflarla protesto edilmesini ve tüm yurtta coşkulu mitingler düzenlenmesini emretti. İlk miting bizzat Havza'da tertiplendi.

“Hiçbir vakit ümitsiz olmayacağız, çalışacağız, memleketi kurtaracağız!”

Amasya Tamimi: İhtilal Beyannamesi ve Ulusal Egemenliğin İlanı

Mustafa Kemal Paşa, Rauf Bey, Refet Bey ve Ali Fuat Paşa ile birlikte Saraydüzü Kışlası'nda Amasya Genelgesi'ni imzaladı (Konya'daki Cemal Paşa ve Erzurum'daki Kazım Karabekir telgrafla onayladı). Belge, Kurtuluş Savaşı'nın amacını, gerekçesini ve yöntemini dünyaya deklare etti.

“Vatanın bütünlüğü, milletin istiklali tehlikededir. Milletin istiklalini yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır.”

Resmi Görevden ve Askerlikten İstifa: Sine-i Millete Dönüş

İstanbul Hükümeti ve Saray'ın görevden alma ve geri çağırma baskılarına karşı Erzurum'da Padişah Vahdettin'e ve Harbiye Nezareti'ne telgraf çekerek çok sevdiği askerlik mesleğinden ve tüm resmi sıfatlarından istifa etti. Mücadeleye artık 'milletin bağrında sade bir fert' olarak devam edeceğini duyurdu.

“Artık İstanbul Anadolu'ya hakim değil, tabi olmak mecburiyetindedir. Sine-i millette bir fert olarak çalışacağım.”

Erzurum Kongresi: Manda ve Himayenin Mutlak Reddi

Mustafa Kemal'in başkanlığında toplanan kongre, vatanın parçalanamaz bir bütün olduğunu ve milli kuvvetleri amil, milli iradeyi hakim kılmanın temel esas olduğunu kararlaştırdı. Doğu illerini temsil eden Heyet-i Temsiliye kuruldu ve başkanlığına Mustafa Kemal seçildi.

“Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz. Manda ve himaye kabul edilemez.”

Sivas Kongresi: Tüm Direnişin Tek Çatıda Birleştirilmesi

Anadolu ve Rumeli'deki tüm müdafaa-i hukuk cemiyetleri 'Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti' (A-RMHC) adıyla tek merkezde birleştirildi. Amerikan mandası tartışmaları ezici çoğunlukla ebediyen tarihe gömüldü; Heyet-i Temsiliye tüm vatanı temsil eder hale geldi.

“Ya istiklal ya ölüm!”

Amasya Protokolleri: İstanbul Hükümeti'nin Milli İradeyi Tanıması

Damat Ferit Paşa kabinesinin düşmesi üzerine kurulan Ali Rıza Paşa hükümetinin Bahriye Nazırı Salih Paşa, Amasya'da Heyet-i Temsiliye ile masaya oturdu. İstanbul Hükümeti, Heyet-i Temsiliye'nin varlığını ve Meclis-i Mebusan'ın toplanması zorunluluğunu resmen kabul etti.

Heyet-i Temsiliye'nin Ankara'ya Gelişi ve Karargâhın Kurulması

Mustafa Kemal Paşa ve Heyet-i Temsiliye üyeleri, Sivas'tan yola çıkarak Dikmen sırtlarından Ankara'ya ulaştı. Binlerce Seymen ve Ankaralı tarafından büyük bir coşkuyla karşılandı. Ankara, coğrafi güvenliği, demiryolu hattı ve Batı Cephesi'ne yakınlığı nedeniyle Milli Mücadele'nin fiili karargâhı oldu.

Son Osmanlı Meclis-i Mebusanı ve Misak-ı Milli'nin Kabulü

İstanbul'da toplanan Mebusan Meclisi, Heyet-i Temsiliye'nin hazırladığı 6 maddelik ahd-i milliyi 'Misak-ı Milli' (Milli Yemin) adıyla oy birliğiyle kabul etti. Türk vatanının parçalanmaz sınırları ve kapitülasyonların kesinlikle reddedildiği tescillendi.

“Siyasi, adli ve mali gelişmemizi engelleyen kapitülasyonlar ve sınırlamalar kesinlikle kabul edilemez.”

İstanbul'un Resmen İşgali ve Meclis-i Mebusan'ın Dağıtılması

İtilaf Devletleri orduları Şehzadebaşı Karakolu'nu basarak Türk neferlerini şehit etti ve İstanbul'u fiilen işgal etti. Milletvekilleri Malta'ya sürgün edildi. Bu işgal, egemenliğin derhal Anadolu'ya geçmesini ve Ankara'da kurucu meclisin açılmasını zorunlu kıldı.

Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin Açılışı: Kurucu İrade

Hacı Bayram Camii'nde kılınan cuma namazının ardından Ankara Ulus Meydanı'ndaki binada TBMM açıldı. En yaşlı üye Sinop Mebusu Şerif Bey'in açış konuşmasının ardından Mustafa Kemal Paşa Meclis Başkanı seçildi; saray ve padişah vesayeti fiilen sona erdirilerek halk egemenliği başladı.

“Büyük Millet Meclisi'nin üstünde hiçbir kuvvet yoktur!”

Sevr Paçavrasının Reddi ve İmzalayanların Vatan Haini İlan Edilmesi

İstanbul'daki Saltanat Şurası'nın onayladığı ve Türk milletine esaret dayatan Sevr Antlaşması, TBMM tarafından derhal reddedildi. Antlaşmayı imzalayan Damat Ferit kabinesi ve delegeler 19 Ağustos 1920 tarihli Meclis kararıyla vatan haini ilan edildi.

Gümrü Antlaşması: Doğu Cephesi Zaferi ve İlk Diplomatik Başarı

Kazım Karabekir Paşa komutasındaki 15. Kolordu'nun taarruzu sonucu Ermenistan hükümetiyle imzalandı. Kars, Sarıkamış ve Kağızman anavatana katıldı; antlaşma metninde ilk kez 'Türkiye Devleti' ibaresi uluslararası bir belgede yer aldı.

I. İnönü Muharebesi: Düzenli Ordunun İlk Büyük Rüşt İspatı

Albay İsmet (İnönü) Bey komutasındaki yeni kurulan düzenli Türk ordusu, Bursa ve Eskişehir hattından ilerleyen İngiliz destekli Yunan ordusunu İnönü mevzilerinde bozguna uğrattı. İç isyanlar bastırıldı ve meclisin otoritesi perçinlendi.

1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu: İlk Kurucu Anayasa

85 Sayılı Kanun ile kabul edilen 23 maddelik anayasa, Türkiye Devleti'nin ilk anayasasıdır. 'Hakimiyet bilakayduşart milletindir' (Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir) ilkesi hukuken devletin kurucu temel direği yapıldı.

“Hâkimiyet, bilâkayduşart milletindir. İdare usulü halkın mukadderatını bizzat ve bilfiil idare etmesi esasına müstenittir.”

İstiklal Marşı'nın Kabulü: Milli Marşın Doğuşu

Mehmet Akif (Ersoy) Bey'in kahraman orduya ithaf ettiği şiir, Maarif Vekili Hamdullah Suphi Bey tarafından Meclis kürsüsünden okundu ve milletvekillerinin ayakta alkışlarıyla Milli Marş olarak kabul edildi.

II. İnönü Muharebesi: 'Milletin Makûs Talihinin Yenildiği Gün'

Yunan ordusunun ikinci büyük taarruzu Metristepe önlerinde kırıldı. Zaferin ardından Mustafa Kemal Paşa'nın cepheye çektiği tarihi telgraf, İstiklal Harbi'nin psikolojik dönüm noktası oldu.

“Siz orada yalnız düşmanı değil, milletin makûs talihini de yendiniz.”

I. Maarif Kongresi: Savaş Meydanında Eğitim Seferberliği

Yunan ordusunun Kütahya-Eskişehir yönünde ilerlediği ve top seslerinin Polatlı'dan Ankara'ya ulaştığı en buhranlı günlerde, Mustafa Kemal Paşa kongrenin ertelenmesini reddetti ve 250'yi aşkın kadın-erkek öğretmeni Ankara'da toplayarak milli eğitim seferberliğinin ilkelerini ilan etti.

“Silahıyla olduğu gibi dimağıyla da mücadele mecburiyetinde olan milletimizin, birincisinde gösterdiği kudreti ikincisinde de göstereceğine asla şüphem yoktur.”

Başkomutanlık Kanunu ve Tekalif-i Milliye Emirleri

144 Sayılı Kanun ile TBMM'nin tüm yasama ve yürütme yetkileri 3 aylığına Başkomutan Mustafa Kemal Paşa'ya devredildi. 7-8 Ağustos'ta yayımlanan 10 maddelik Tekalif-i Milliye (Milli Yükümlülük) emirleriyle Türk milleti çorabından at arabasına kadar ordusunu sırtladı.

Sakarya Meydan Muharebesi: 'Hattı Müdafaa Yoktur, Sathı Müdafaa Vardır'

100 kilometrelik cephede 22 gün 22 gece aralıksız süren kanlı boğuşma sonucu Yunan ordusu imha eşiğine getirilerek Sakarya Nehri'nin batısına püskürtüldü. 1683 Viyana bozgunundan bu yana 238 yıldır süren Türk geri çekilişi Sakarya kıyısında son buldu.

“Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır. Vatanın her karış toprağı vatandaşın kanıyla ıslanmadıkça terk olunamaz!”

TBMM Tarafından Mustafa Kemal Paşa'ya Mareşallik ve Gazi Unvanı

Sakarya Zaferi'nin ardından TBMM, 153 Sayılı Kanun ile Başkomutan Mustafa Kemal Paşa'ya en yüksek askeri rütbe olan Mareşallik rütbesi ve ebedi 'Gazi' unvanını tevcih etti.

Büyük Taarruz'un Başlaması: Afyon Kocatepe Şafağı

Aylarca gizlilik içinde sürdürülen taarruz hazırlıklarının ardından sabah saat 05:30'da Kocatepe'den açılan topçu ateşiyle taarruz başladı. Tahkim edilemez sanılan Yunan savunma hatları 24 saat içinde yarıldı.

Dumlupınar Başkomutanlık Meydan Muharebesi Zaferi

Gazi Mustafa Kemal Paşa'nın bizzat ateş hattında Zafertepe'den sevk ve idare ettiği muharebede Yunan ordusunun ana omurgası çembere alınarak tamamen imha edildi. Yunan Başkomutanı Trikopis esir alındı.

Tarihi Emir: 'Ordular! İlk Hedefiniz Akdeniz'dir, İleri!'

Kaçan düşman birliklerinin toparlanmasına izin vermemek ve Ege sahillerine süpürmek üzere Türk süvari ve piyade tümenlerine tüm askeri tarihin en ünlü taarruz emri verildi. Türk neferleri günde 40-50 kilometre koşarak ilerledi.

“Bütün arkadaşlarımın Anadolu'da daha başka meydan muharebeleri verileceğini göz önüne alarak ilerlemesini ve herkesin akıl gücünü, yurtseverlik ve kahramanlık kaynaklarını yarışırcasına sonuna kadar esirgemeden göstermesini isterim. Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri!”

İzmir'in Kurtuluşu: Hükümet Konağı'nda Şanlı Türk Bayrağı

Yüzbaşı Şerafettin Bey komutasındaki Türk süvarileri İzmir'e girerek Konak Hükümet Konağı ve Kadifekale'ye Türk bayrağını çekti. 3 yıl 3 ay 24 gün süren Yunan işgali son buldu; vatan toprakları emperyalist ordulardan tamamen temizlendi.

Mudanya Mütarekesi: Doğu Trakya ve Boğazların Savaşsız Kurtarılışı

İsmet Paşa başkanlığındaki Türk heyeti ile İngiltere, Fransa ve İtalya temsilcileri Mudanya'da ateşkes imzaladı. Tek kurşun atılmadan Doğu Trakya ve İstanbul Türk idaresine bırakıldı; Mondros Mütarekesi tarihe gömüldü.

Saltanatın Kaldırılması: 623 Yıllık Hanedan Rejiminin Sonu

Lozan Barış Konferansı'na İstanbul Hükümeti'nin de çağrılması üzerine TBMM, 308 Sayılı Karar ile saltanat ve hilafeti birbirinden ayırarak Osmanlı saltanatını 16 Mart 1920'den itibaren münkariz (sona ermiş) ilan etti. Son Padişah Vahdettin 17 Kasım'da İngiliz zırhlısıyla ülkeyi terk etti.

“Egemenlik ve saltanat hiç kimse tarafından hiç kimseye ilim icabıdır diye müzakereyle, münakaşayla verilmez. Egemenlik, saltanat kuvvetle, kudretle ve zorla alınır!”

İzmir İktisat Kongresi ve Misak-ı İktisadi İlkeleri

Kazım Karabekir başkanlığında toplanan 1135 delege (çiftçi, tüccar, sanayici, işçi) yeni devletin ekonomik rotasını çizdi. Yabancı tekellerin tasfiyesi, milli sanayinin kurulması ve demiryolu atılımı kararlaştırıldı.

“Siyasi ve askeri zaferler ne kadar büyük olursa olsunlar, iktisadi zaferlerle taçlandırılmazlarsa husule gelen zaferler kalıcı olamaz, az zamanda söner.”

Lozan Barış Antlaşması: Türkiye Cumhuriyeti'nin Tapu Senedi

İsmet Paşa başkanlığındaki heyetin çetin müzakereleri sonucu İsviçre'de imzalandı. Kapitülasyonlar koşulsuz kaldırıldı, Sevr tamamen yırtıldı, Boğazlar ve vatan sınırları uluslararası alanda bağımsız Türk devleti olarak tescil edildi.

“Bu antlaşma, Türk milleti aleyhine asırlardan beri hazırlanmış ve Sevr Antlaşması ile tamamlandığı zannedilmiş büyük bir suikastın yıkılışını ifade eden bir vesikadır.”

Ankara'nın Türkiye Devleti'nin Başkenti İlan Edilmesi

İsmet Paşa ve arkadaşlarının kanun teklifiyle Ankara, Türkiye Devleti'nin makarr-ı idaresi (hükümet merkezi) oldu. Boğazların stratejik tehdidinden uzak, Anadolu bozkırının tam kalbinde çağdaş bir başkent inşası başladı.

Cumhuriyetin İlanı: 'Türkiye Devleti'nin Hükümet Şekli Cumhuriyettir'

28 Ekim gecesi Çankaya'da 'Yarın cumhuriyeti ilan edeceğiz' kararının ardından 29 Ekim akşamı 364 Sayılı Kanun Meclis'te kabul edildi. 'Yaşasın Cumhuriyet!' nidalarıyla alkışlanan kanun sonrası Gazi Mustafa Kemal oy birliğiyle Türkiye'nin ilk Cumhurbaşkanı seçildi.

“Türkiye Cumhuriyeti mesut, muvaffak ve muzaffer olacaktır!”

Büyük Devrim Yasaları: Halifeliğin İlgası ve Tevhid-i Tedrisat

Aynı gün TBMM üç devrim yasasını kabul etti: 431 Sayılı Kanun ile Halifelik lağvedildi ve Osmanlı hanedanı yurtdışına çıkarıldı. 430 Sayılı Kanun ile Tevhid-i Tedrisat (Öğretim Birliği) getirilerek tüm medreseler kapatıldı. 429 Sayılı Kanun ile Şer'iye ve Evkaf Vekaleti kaldırılarak Diyanet İşleri Başkanlığı ve Genelkurmay Başkanlığı kuruldu.

1924 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nun Kabul Edilmesi

491 Sayılı Kanun ile yürürlüğe giren anayasa, kuvvetler birliği ve görevler ayrılığı ilkesine dayalı meclis hükümeti sistemini pekiştirdi. Vatandaşlık tanımı kanun önünde eşitlik esasıyla yapıldı.

Aşar Vergisinin Kaldırılması: Türk Köylüsünün Özgürleşmesi

Osmanlı'dan kalan ve köylünün sırtındaki en büyük feodal sömürü aracı olan ayni vergi 552 Sayılı Kanun ile ilga edildi. Bütçenin üçte birini oluşturmasına rağmen köylünün refahı için kaldırılan vergi, Halkçılık ilkesinin en somut adımı oldu.

“Köylü milletin efendisidir.”

Şapka Kanunu ve Tekke, Zaviye ile Türbelerin Kapatılması

Gazi'nin Kastamonu gezisinde başında panama şapkasıyla halkın önüne çıkmasının ardından 671 Sayılı Şapka İktisası Kanunu kabul edildi. 30 Kasım'da ise 677 Sayılı Kanun ile gerici odak haline gelen tekke, zaviye ve türbeler kapatıldı; dervişlik, şeyhlik unvanları yasaklandı.

“Türkiye Cumhuriyeti şeyhler, dervişler, müritler ve mensuplar memleketi olamaz. En doğru, en hakiki tarikat, medeniyet tarikatıdır.”

Türk Kanunu Medenisi: Hukuk Devrimi ve Kadın-Erkek Eşitliği

743 Sayılı Kanun ile Mecelle yürürlükten kaldırıldı; İsviçre Medeni Kanunu esas alınarak modern Türk Medeni Kanunu kabul edildi. Tek eşlilik, kadına boşanma ve miras hakkı, resmi nikâh zorunluluğu ve mahkemelerde eşit tanıklık hakkı tanındı.

Kabotaj Kanunu: Türk Karasularında İktisadi ve Milli Bağımsızlık

815 Sayılı Kanun ile Türk limanları ve kıyıları arasındaki deniz taşımacılığı, kılavuzluk ve liman hizmetleri yalnızca Türk bayraklı gemilere ve Türk yurttaşlarına tahsis edildi. Denizlerde kapitülasyon kalıntıları temizlendi.

Büyük Nutuk'un Okunması ve Gençliğe Hitabe

Gazi Mustafa Kemal Paşa, CHP II. Büyük Kurultayı'nda 1919-1927 arasındaki Milli Mücadele ve Cumhuriyet devrimlerini belgelerle 36,5 saat boyunca okudu. Nutuk'un son bölümünde ebedi vasiyeti olan 'Gençliğe Hitabe'yi ilan etti.

“Ey Türk gençliği! Birinci vazifen, Türk istiklalini, Türk Cumhuriyetini, ilelebet, muhafaza ve müdafaa etmektir.”

Anayasa'dan 'Devletin Dini İslamdır' İbaresinin Çıkarılması

1222 Sayılı Kanun ile 1924 Anayasası'nın 2. maddesinde yer alan 'Türkiye Devleti'nin dini Din-i İslamdır' ibaresi çıkarıldı. Yemin metinlerindeki dini ifadeler 'Namusum üzerine söz veririm' şeklinde laikleştirdi.

Harf İnkılabı: Yeni Türk Alfabesi ve Okuryazarlık Devrimi

1353 Sayılı Kanun ile Latin esaslı Yeni Türk Harfleri kabul edildi. 8-9 Ağustos'ta Sarayburnu Parkı'nda bizzat Gazi tarafından halka tanıtılan harfler ile toplumun bilgiye, bilime ve kitlesel okuryazarlığa erişiminin önündeki engeller yıkıldı.

“Arkadaşlar, güzel dilimizi ifade etmek için yeni Türk harflerini kabul ediyoruz. Bizim ahenkli, zengin lisanımız yeni Türk harfleriyle kendini gösterecektir.”

Millet Mektepleri Seferberliği ve 'Başöğretmen' Atatürk

Bakanlar Kurulu kararıyla Millet Mektepleri Talimatnamesi yürürlüğe girdi ve Gazi Mustafa Kemal'e 'Millet Mektepleri Başöğretmeni' unvanı verildi. Kısa sürede 2.5 milyonu aşkın kadın ve erkek yurttaş okuma yazma öğrendi.

Kadınlara Belediye Seçimlerinde Seçme ve Seçilme Hakkı

1580 Sayılı Belediye Kanunu ile Türk kadınları ilk kez yerel yönetim kademelerinde oy kullanma ve belediye meclislerine aday olma hakkına kavuştu.

Türk Tarih Kurumu'nun (TTK) Kuruluşu ve Tarih Tezi

Gazi'nin doğrudan himayesinde Türk Tarihi Tetkik Cemiyeti kuruldu. Türk milletinin kökenini sadece Osmanlı ve Selçuklu ile sınırlandırmayan, Orta Asya ve Anadolu kadim medeniyetlerini kucaklayan bilimsel Türk Tarih Tezi inşa edildi.

“Tarih yazmak, tarih yapmak kadar mühimdir. Yazan yapana sadık kalmazsa değişmeyen hakikat insanlığı şaşırtacak bir mahiyet alır.”

Türk Dil Kurumu'nun (TDK) Kuruluşu ve Dil Devrimi

I. Türk Dil Kurultayı'nın ardından Türk Dili Tetkik Cemiyeti kuruldu. Yabancı boyunduruk altındaki kelimeler yerine halk ağzından derlemeler ve tarihi metinlerden taramalarla Türkçenin zenginliği ve bağımsızlığı ortaya çıkarıldı.

“Türk dili, dillerin en zenginlerindendir; yeter ki bu dil şuurla işlensin. Ülkesini, yüksek bağımsızlığını korumasını bilen Türk milleti, dilini de yabancı diller boyunduruğundan kurtarmalıdır.”

Üniversite Reformu: Darülfünun'dan İstanbul Üniversitesi'ne

2252 Sayılı Kanun ile çağın gerisinde kalan Osmanlı Darülfünunu lağvedildi; çağdaş bilim kürsüleriyle İstanbul Üniversitesi kuruldu. Nazi Almanyası'ndan kaçan dünyaca ünlü yüzlerce Musevi ve muhalif ordinaryüs profesör Türkiye'ye davet edildi.

Cumhuriyetin 10. Yılı ve Onuncu Yıl Nutku Hitabı

Ankara Hipodromu'nda toplanan yüz binlerce yurttaşın huzurunda Gazi Mustafa Kemal, Cumhuriyet devrimlerinin bilançosunu çıkaran ve Türk milletinin çağdaş uygarlık ufkunu çizen tarihi nutkunu irat etti.

“Türk milleti çalışkandır! Türk milleti zekidir! Çünkü Türk milleti milli birlik ve beraberlikle güçlükleri yenmesini bilmiştir... Ne mutlu Türküm diyene!”

I. Beş Yıllık Sanayi Planı: Fabrika Yapan Fabrikalar

Büyük Dünya İktisadi Buhranı'na karşı Türkiye, dünyada planlı kalkınmayı uygulayan ilk ülkelerden biri olarak Sümerbank, Şişecam, Karabük Demir-Çelik, Paşabahçe ve şeker fabrikalarıyla ağır sanayi ve tekstil atağını hayata geçirdi.

Soyadı Kanunu ve Meclis'in Gazi'ye 'Atatürk' Soyadını Vermesi

2525 Sayılı Soyadı Kanunu ile unvan ve lakaplar kaldırılarak her yurttaşın bir soyadı alması zorunlu kılındı. 24 Kasım 1934'te TBMM, 2587 Sayılı hususi kanunla Cumhurbaşkanı Gazi Mustafa Kemal'e oy birliğiyle 'Atatürk' soyadını verdi.

Kadınlara Milletvekili Seçme ve Seçilme Hakkının Tanınması

2598 Sayılı Kanun ile Anayasa değiştirilerek 22 yaşını dolduran her Türk kadınına milletvekili seçme, 30 yaşını dolduran her kadına ise milletvekili seçilme hakkı verildi. 1935 seçimlerinde 18 kadın milletvekili TBMM'ye girdi; Türkiye, Fransa, İsviçre ve İtalya'dan yıllar önce bu hakkı kadınlara tanıdı.

“Dünyada hiçbir milletin kadını, ben Anadolu kadınından daha fazla çalıştım, milletimi kurtuluşa ve zafere götürmekte Anadolu kadını kadar himmet gösterdim diyemez.”

Montrö Boğazlar Sözleşmesi: Boğazlarda Mutlak Türk Egemenliği

Lozan'daki silahsızlandırılmış Boğazlar Komisyonu lağvedildi; Türkiye'nin haklı diplomatik hamlesiyle İstanbul ve Çanakkale Boğazları'nın mutlak egemenliği, tahkimi ve asker bulundurma hakkı Türkiye Cumhuriyeti'ne iade edildi.

Altı Ok'un Anayasa'ya Girişi: Kurucu İlkelerin Anayasal Tescili

3115 Sayılı Kanun ile 1924 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nun 2. maddesi değiştirildi: 'Türkiye Devleti cumhuriyetçi, milliyetçi, halkçı, devletçi, laik ve devrimcidir.' Böylece Atatürk İlkeleri Türk Devleti'nin temel anayasal nitelikleri olarak ebedileştirildi.

Bağımsız Hatay Devleti'nin Kuruluşu ve Meclis Açılışı

Atatürk'ün ağır hastalığına rağmen 'Hatay benim şahsi meselemdir' diyerek Adana ve Mersin'de teftişler yapmasıyla Fransız mandası kırıldı. Bağımsız Hatay Devleti kuruldu ve Meclis Başkanlığı'na Tayfur Sökmen seçilerek anavatana iltihak yolu açıldı.

“Kırk asırlık Türk yurdu düşman elinde esir kalamaz!”

Gazi Mustafa Kemal Atatürk'ün Ebediyete İrtikali (09:05)

Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu, kurtarıcısı ve çağdaş aydınlanmanın mimarı Gazi Mustafa Kemal Atatürk, İstanbul Dolmabahçe Sarayı'nda sabah saat 09:05'te hayata gözlerini yumdu. Ebedi hatırası, fikirleri ve devrimleri tüm Türk milletinin kalbinde yaşamaya devam etmektedir.

“Benim naçiz vücudum bir gün elbet toprak olacaktır; fakat Türkiye Cumhuriyeti ilelebet payidar kalacaktır.”